Η χρήση του κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση, με οποιονδήποτε τρόπο, σχετίζετε με την απόσπαση προσοχής και συνδέεται με την οδική ασφάλεια και τα τροχαία ατυχήματα.

Το φαινόμενο που προκαλεί αυτές τις “απροσεξίες” ώθησε τους Daniel Simons και τον Christopher Charbis, καθηγητές ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, να ψάξουν να βρουν τα αίτια που προκάλεσαν αυτά τα «ανθρώπινα λάθη» και κάποια πιθανή σύνδεση μεταξύ τους.

Τα απέδωσαν σε ένα φαινόμενο που ονόμασαν «Τύφλωση Απροσεξίας» αν μπορούμε να μεταφράσουμε έτσι τον αγγλικό όρο ‘Inattentional Blindness’.

Ένα φαινόμενο που είναι γνωστό από χρόνια, αλλά οι πρόσφατες έρευνες απέδειξαν ότι είναι πολύ πιο συνηθισμένο από ότι κανείς φαντάζεται και ότι είναι ένας από τους κύριους παράγοντες για ατυχήματα που οφείλονται σε ανθρώπινο λάθος. Τα πειράματα και τα συμπεράσματα που προκύπτουν, μας βοηθούν να καταλάβουμε γιατί σε όλα τα παραπάνω η κοινή δικαιολογία είναι: «δεν το είδα». Το άτομο που έκανε το λάθος συχνά χαρακτηρίζεται με ευκολία «απρόσεκτο». Όμως το να κατηγορείς κάποιον για απροσεξία, βλακεία ή οτιδήποτε άλλο, μπορεί να προσφέρει μια «συναισθηματική κάθαρση», αλλά δεν βοηθάει στο να εξηγηθεί γιατί τέτοια ατυχήματα είναι τόσο κοινά. 

Γιατί έξυπνοι, επιμελείς, προσεκτικοί άνθρωποι τόσο συχνά αποτυγχάνουν να δουν το προφανές;

Ένα συγκεκριμένο πείραμα με μεγάλο ενδιαφέρον, ήταν το «πείραμα του γορίλα». Σ’ αυτό, οι δύο καθηγητές έβαλαν μια μεγάλη ομάδα φοιτητών και άλλων συμμετεχόντων στο πείραμα, να παρακολουθήσουν ένα βίντεο με δύο ομάδες των τριών αθλητών οι οποίοι αντάλλασσαν πάσες μεταξύ τους με μια μπάλα του μπάσκετ.

Ένα μέρος των συμμετεχόντων, είχε αποστολή να μετρήσει πόσες πάσες αντάλλαξαν οι παίκτες (η «εύκολη αποστολή») και οι υπόλοιποι έπρεπε να μετρήσουν πόσες πάσες χτύπησαν το έδαφος και πόσες όχι (η «δύσκολη αποστολή»). Κατά τη διάρκεια του βίντεο, μια κοπέλα κρατώντας μια ομπρέλα διασχίζει την σκηνή. Σε μια άλλη εκδοχή του βίντεο, η κοπέλα είναι ντυμένη με στολή γορίλα και πάλι διασχίζει τη σκηνή. Τέλος, σε μια τρίτη εκδοχή, η κοπέλα-γορίλας σταματά στη μέση της σκηνής και αφού χτυπήσει δύο-τρεις φορές το στήθος της (όπως κάνουν συνήθως οι γορίλες), συνεχίζει τον δρόμο της μέχρι την άλλη άκρη.

Εδώ αρχίζει το τρομακτικό μέρος του πειράματος: Το σαράντα έξι τοις εκατό (46%) των συμμετεχόντων ΔΕΝ είδαν την κοπέλα με την ομπρέλα ή τον γορίλα στα δύο πρώτα βίντεο.

Στο τρίτο βίντεο το πενήντα τοις εκατό (50%) ΔΕΝ πρόσεξε τον γορίλα!
«Βασικά οι άνθρωποι όταν είναι συγκεντρωμένοι σε ένα καθήκον δεν παρατηρούν κάτι άσχετο με αυτό διότι δεν το περιμένουν», εξηγεί ο καθηγητής Simons. «Η αίσθηση των ανθρώπων είναι ότι, αν κάτι διαφορετικό εμφανιστεί ξαφνικά στο προσκήνιο, θα το παρατηρήσουν» προσθέτει ο καθηγητής «αλλά αυτή η αίσθηση τελικά δεν είναι σωστή».

Τα ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στην περίπτωση του μοτοσικλετιστή. Σε μια «θάλασσα» αυτοκινήτων μια μοτοσικλέτα μπορεί να είναι το «κάτι διαφορετικό» που ο οδηγός δεν περιμένει να δει, ελέγχοντας τον δρόμο για πιθανά επερχόμενα αυτοκίνητα, και κατά συνέπεια δεν το βλέπει. Το κλειδί είναι η προσοχή, η προσήλωση. Στο πείραμα του Χάρβαρντ πολύ λιγότεροι άνθρωποι που ήταν επιφορτισμένοι με την «δύσκολη αποστολή» εντόπισαν τον γορίλα από αυτούς που είχαν την «εύκολη αποστολή». Η προσοχή τους ήταν συγκεντρωμένη πολύ περισσότερο στην αποστολή τους και οι πόροι του εγκεφάλου τους πολύ περισσότερο απασχολημένοι, οπότε ήταν δυσκολότερο να παρατηρήσουν κάτι άσχετο. Ο Simons επισήμανε ότι αρκετοί από τους συμμετέχοντες στο πείραμα δεν πίστευαν καν ότι υπήρχε γορίλας στο βίντεο, μέχρι που έκπληκτοι το είδαν για δεύτερη φορά, μην πιστεύοντας ότι δεν πρόσεξαν κάτι τόσο οφθαλμοφανές.

Η παραπάνω έρευνα δείχνει να φέρνει πολύ άσχημα μαντάτα για τους μοτοσικλετιστές. Αποδεικνύει πως, ότι κι αν κάνουμε, κάποιοι οδηγοί δεν πρόκειται να μας δουν, εμπλέκοντας άμεσα οτιδήποτε αποσπά μέρος της προσοχής τους, όπως η χρήση τηλεφώνου κατά την οδήγηση, η συζήτηση με τους συνεπιβάτες, η ακρόαση μουσικής ή τα παιδιά που μαλώνουν στα πίσω καθίσματα. Πρόσφατα μία κυρία πέρασε με κόκκινο και τουλάχιστον 40 χιλιόμετρα την ώρα, τελείως αναστατωμένη από τη συμπεριφορά των παιδιών της. Χτυπούσε το ένα το άλλο τόσο άγρια, που φαινόταν πολύ έντονα από έξω. Ήταν τόσο εξαγριωμένη και προσηλωμένη στα παιδιά της, που δεν αντιλήφθηκε καν το κόκκινο!.

Η προσοχή επηρεάζεται από τέσσερις βασικούς παράγοντες: 

1.το πόσο ευδιάκριτο είναι κάτι, 
2.τον πνευματικό φόρτο εργασίας, 
3.το κατά πόσο είναι κάτι αναμενόμενο και 
4. την ικανότητα.

Μια πινακίδα στους δρόμους της Αγγλίας με έναν πολύ έξυπνο τρόπο προσπαθεί να μας δείξει -και όχι να μας επιβάλει με διδακτικό (και αναποτελεσματικό) τρόπο- πόσο επικίνδυνο είναι για την οδική μας ασφάλεια το να προσπαθούμε να κάνουμε δύο πράγματα ταυτόχρονα.

Φαντάζεσαι να οδηγείς και να προσπαθείς να διαβάσεις την παρακάτω φράση;

One thing at a time!

Ένα πράγμα κάθε φορά!

Η εν λόγω πινακίδα αποτελεί διαφήμιση για την οδική ασφάλεια.